Sağlık Köşesi Makaleler    

Yazar : Op. Dr. Emre Canverenler
Uzmanlık : Kadın Hastalıkları ve Doğum
Tarih : 09.05.2018

AĞRISIZ NORMAL DOĞUM

AĞRISIZ NORMAL DOĞUM (EPİDURAL ANALJEZİ - PRENSES DOĞUM)
Ağrı tanımı oldukça bireyseldir. Kimi ağrı bazı kişiler tarafından dayanılabilir iken kimileriyse oldukça şiddetli olabilmektedir. Ancak doğum ağrısı nerdeyse tüm toplum tarafından şiddetli olduğu bilinen ve kabul gören bir ağrı türüdür. Pek çok kadın bu ağrıyı yaşadıkları en şiddetli ağrı olarak tarif etmektedir. Bu ağrı bazen psikolojik düzeyde etkilenmelere yol açarak doğumdan hastalık düzeyinde korkmaya neden olabilmektedir. Bu esasen ağrı kökenli doğum korkusuna 'Tokofobi' denmektedir.


Ancak anne adayları artık çok şanslı !
Çünkü epidural "ağrısız doğum", ‘’prenses doğum’’  adıyla bilinen yöntem; doğum eyleminde veya sezaryen ameliyatında ağrıyı ortadan kaldırmak için kullanılan özel bir bölgesel anestezi yöntemi haline gelmiştir. Genel anesteziden farklı olarak  anne adayı işlem esnasında uyanıktır  ve etrafında olup bitenleri tümüyle algılamaktadır. Artık günümüzde normal doğum için en çok tercih edilen, en etkili ve en güvenli  yöntem Epidural "ağrısız doğum" tekniğidir.

AĞRISIZ DOĞUM NASIL YAPILIR?
Epidural anestezi çok ince bir kateter yardımıyla belden ''epidural alan'' adı verilen bölgeye girilmesi ve buraya lokal anestezik bazı maddeler verilmesiyle uygulanır. Anne adayı baskıyı, gerilmeyi ve dokunmayı hisseder ancak ağrıyı hissetmez. İşlem  cerrahi bir girişim olduğu için ameliyathane şartlarında steril ortamda uygulanır. Önceklikle anestezi doktoru anne adayına yapacağı işlemi kısaca anlatır, varsa sorularını cevaplandırır.


Anestezi doktoru anne adayı yan yatar veya oturur pozisyondayken yaptığı muayene neticesinde epidural analjeziyi uygulayacağı bölgeyi belirler. Belde iğnenin girileceği bölge antiseptik ("mikrop öldürücü") maddeyle silinir, steril hale getirilir  ve steril örtüyle örtülür. Cilt ve cilt altı çok ince bir iğne ile uyuşturulur. Bu epidural iğnesinin girilmesi esnasında oluşacak ağrı hissini azaltma amaçlıdır. Epidural alana bir iğne  yardımıyla kateter yerleştirilir ve ilaç verilir. Bu esnada annenin kısa bir süreliğine kıpırdamadan durması çok önemlidir. İşlem esnasında epidural alanda bırakılan kateter yumuşak ve çok daha ince bir maddeden yapılmıştır. Kateterin dışarıda kalan kısmı özel flasterle hastanın sırtı boyunca sabitlenir ve kayması engellenir. Buradan doğum esnası veya sonrasında ihtiyaç duyuldukça otomatik pompalarla veya anestezi ekibi tarafından belirli doz ilaç verilerek ağrı kontrol edilmektedir.
Ağrısız doğumda, kateter yerleştirilip ilaç verildikten yaklaşık 12-15 dakika sonra anne adayı kasılmaları hissetmesine rağmen ağrı duymamaya başlar. Doğum uzadığında veya ilacın etkisi azalıp hasta ağrı duymaya başladığında ise kalıcı kateter vasıtasıyla ek dozlar verilebilir. Sırta yerleştirilen bu katater hastanın ağrı durumuna bağlı olarak bağlı olarak ya doğumdan hemen sonra veya   24 – 48 saat  içinde çekilir.

AĞRISIZ DOĞUMUN AVANTAJLARI NELERDİR?
Epidural analjezi ağrısız normal doğum için son derece uygun bir yöntemdir. Etkili bir şekilde doğum ağrılarının giderilmesini sağlar, uygun dozda ve zamanda uygulandığında doğum eylemini hızlandırır.
Uygulamadan sonra yürüyebilirsiniz. Epidural analjezi ile sersemlik hissi oluşmaz,  bağırsak hareketlerini durmaz, gaz çıkarımını engellenmez. Hastada oluşan psikolojik rahatlama  kas spazmını çözerek normal doğum başarı şansını artırır. Ayrıca doğum sonrası yorgun, bitkin olmadığınız için bebeğinizi çok daha çabuk kucağınıza alır, onunla hemen enerjik bir bağ kurabilir ve hemen besleyebilirsiniz.


Tecrübeli ellerde  yapıldığı zaman epidural analjezi sonrası baş ağrısı çok nadirdir (% 1 civarı). Doğum kesisi (epizyotomi) açılan durumlarda epizyotominin açılması ve onarımı esnasında duyulan acı ve ağrıyı da gidermede oldukça etkilidir.
Eğer bebekle ilgili doğum sürecinde herhangi bir sıkıntı gelişip doğumun sezaryen ile olma kararı verilirse, hali hazırda takılmış olan epidural kataterden verilen ilaç dozu artırılarak genel anestezi verilmeden uyanık bir şekilde ameliyat yapılabilir.
Artık günümüz şartlarında normal doğumda en çok tercih edilen altın standart yöntem  ''Epidural Analjezi ''dir.

AĞRISIZ DOĞUM KİMLERE UYGULANMAZ?
Aşırı kan kaybına bağlı ciddi tansiyonu düşüklüğü olan, kullanılacak anestezi maddelerine karşı allerjisi olan, iğnenin batırılacağı bölgede enfeksiyon veya cilt yanığı olan, kafa içi basıncı artmış olan (Beyin tümörü veya beyin kanaması nedenli), kan sulandırıcı tedavi alanlarda, trombosit (pıhtılaşma hücreleri) sayısı 60.000 ve altında olan anne adaylarında uygulanmaz. Genel olark bakıldığı zaman bu anestezi şeklinin uygulanmasının sakıncalı olduğu durumlar aslında çok azdır ve çoğu hastada başarıyla uygulanabilir.

AĞRISIZ DOĞUM NE ZAMAN UYGULANIR?
Düzenli rahim kasılmaları başladıktan ve rahim ağzı yaklaşık % 60-70 incelip, açıklığı 4 cm’e ulaşınca yani sancılar anneyi ciddi olarak rahatsız etmeye başlayınca uygulanır. Daha önce uygulanması, kasılmaları etkileyip doğumu geciktirebilir. Geç kalındığında ise hem anne gereksiz ağrı çekmiş olur hem de ağrılar sıklaşacağından anne adayı işlem uygulanırken hareketsiz kalamaz ve epidural uygulanması teknik olarak zorlaşabilir.

 

AĞRISIZ DOĞUM UYGULAMASINDAKİ RİSKLER NELERDİR?
Epidural anestezi tecrübeli bir uzman hekim tarafından uygulandığında yan etki ve riskleri yok denecek kadar azdır. En sık görülen yan etki tansiyonun ani düşmesidir. Bunun önüne geçmek için işlem öncesi hastaya damar yolundan sıvı yüklenir ve yakın tansiyon takibi yapılır.
Özellikle hamilelikte çok aşırı kilo almış hastalarda, yine ciltaltı aşırı kalın olacağından  teknik olarak epidural anestezi uygulaması zorlaşabilir. Teknik olarak oluşan zorluklar nedenli işlem başarısız olabilir ve doğumda kısmen ağrı duyulabilir.


Baş ağrısı; genellikle işlem sırasında hastanın sabit duramayıp hareket ettiği durumlarda  daha sık görülür. Baş ağrısı gelişen hastalara yatak istirahati, bol sıvı alınması ve kafein içeren (kahve, çay, kola, çikolata) yiyecek-içecekler tüketilmesi önerilir. Bazı durumlarda basit ağrı kesiciler hastaya verilebilir. Tedavi edilmese bile 7-15 gün içinde kendiliğinden geçer.
Doğumun ikinci evresinde uzama görülebilir. Bu evre rahim ağzı tam açık (10 cm) olduktan doğuma kadar süren evredir. İlk gebeliklerde 1 saat, sonraki doğumlarda en fazla yarım saat sürebilen bu evre epidural anestezili doğumlarda iki katı süreye çıkabilir. Bu uzama bebek açısından herhangi bir olumsuzluk yaratmaz.


Nadiren hastalarda idrar yapmada güçlük görülebilir. Çok nadiren kateter takılan yerde enfeksiyon gelişebilir.


Bazı hastalar da basit allerjik reaksiyonlar görülebilir. Bölgesel veya geçici kaşıntı kendiliğinden veya basit birkaç ilaç yardımıyla hızlıca geçer.


Ağrısız normal doğum uygulanan gebelerde bacaklarda güçsüzlük veya idrar tutamama gibi nörolojik komplikasyonlar 183.000'de bir, enfeksiyon oranı 145.00'0de bir; kalıcı nörolojik hasarlanma ise  257.000'de bir gibi çok düşük oranlarda bulunmuştur.


AĞRISIZ DOĞUMDA ANNEYE VERİLEN İLAÇLARIN BEBEĞE BİR ZARARI OLUR MU?
Bu ilaçlar omurga çevresinde ''Epidural alan'' denilen özel bir bölgeye uygun dozda verildiğinde bebeğe herhangi bir zararı olmaz. Verilen ilaçlar kana çok az geçtiklerinden ve geçseler de anneyle bebek arasındaki plasentadan geçip bebeğe ulaştıklarında çok kısa süre içerisinde parçalanacaklarından bebek üzerinde herhangi bir zarar beklenmez.

AĞRISIZ DOĞUM YAPAN ANNELERİN ''SAKAT KALABİLECEĞİ'' İDDİASI DOĞRU MUDUR?
Bu önyargı tamamen ''omurganın içinden sinir yapılarının geçtiği'' bilindiğinden ötürü bilimsel hiçbir desteği olmayan bir korkudan kaynaklanmaktadır. Ağrısız doğumda kullanılan kateterler omuriliği örten kılıfın dışına yerleştirilir. Yani annenin sinir dokuları ile temas yoktur ve belinden ‘su’ alınmaz. Uygun teknikle yapıldığın zaman ağrısız doğumun anneye hiçbir zararı yoktur. Aksine anne ağrı hissetmediği için doğum sırasında yıpranmaz, yorgun düşmez. Bebek doğarken rahim kasılmalarıyla birlikte ıkınarak bizzat kendisi de doğuma yardımcı olur. Doğumdan sonra da en kısa zamanda bebeğine bakacak ve emzirecek hale gelir.

AĞRISIZ DOĞUM BEL FITIĞI OLANLARA UYGULANABİLİR Mİ?
Çoğunlukla bel bölgesinde bir problem yoksa epidural anestezinin kendisi ağrı yapmaz. Epidural anesteziyle bel fıtığı ameliyatları bile yapılabilmektedir. Bel fıtığı olan gebelere ve bel ağrısı çekenlere de uygulanabilir, sakıncası yoktur. Doğumdan sonra bel ağrıları devam edebilir, bunun nedeni epidural anestezi değildir.


Ağrısız doğum olsada olmasada doğum sonrası her 3 kadından birinde bel ağrıları olabilir; bu durumun gebeliğe bağlı vücudun ağırlık merkezinin zamanla öne kayması ve zayıf olan bel kaslarının bunu karşılayamamasına bağlı olduğu düşünülmektedir. 
Epidural anestezi hem vajinal hem de sezaryen ile doğumların son derece konforlu geçmesini sağlayan ve  modern tıpta yeri olan bir yaklaşımdır. Operasyon esnası ve sonrası etkili bir şekilde ağrı kontrolü sağlanmaktadır. Her anne adayı bu uygulamadan yararlanması için teşvik edilmelidir.

Anne ve bebeklerimize mutlu sağlıklı bir yaşam dileriz.